Nguyeãn Höng

Laïi moät buoåi saùng eâm ñeàm trong ñöôøng xe ñieän ngaàm. Nhieàu haønh khaùch ñang nguû gaø nguû gaät treân ñöôøng ñi ñeán sôû laøm. Chieác xe ñang chaäm laïi ôû traïm döøng ñeå boác theâm haønh khaùch vaø sau ñoù laïi hoái haû ñeå cho kòp ñeán ñòa ñieåm cuoái cuøng, trung taâm haønh chính cuûa thuû ñoâ Tokyo.

Moät soá haønh khaùch treân xe caûm thaáy coù moät caùi gì ñoù hôi baát thöôøng khi thaáy moät ngöôøi ñaøng oâng vöøa böôùc leân ôû traïm cuoái cuøng vôùi moät caëp kính ñen treân maët. Tuy nhieân nhöõng yù nghó vu vô ñoù ñaõ tan bieán nhanh choùng khi hoï chôït nhôù laïi raèng Nhaät baûn laø moät quoác gia thaät an toaøn, vaø cuõng nhö heä thoáng xe ñieän ngaàm cuûa hoï.

Ngöôøi ñaøn oâng laï maët noï ñaõ voäi vaõ rôøi khoûi xe ñieän tröôùc khi xe döøng haún, maø hình nhö haén ñaõ boû queân moät vaät gì ñoù ôû treân xe thì phaûi?. Khi nhöõng ngöôøi treân xe caûm thaáy khaû nghi thì moïi ngöôøi ñaõ baét ñaàu ho döõ doäi, vaøi ngöôøi ngoài ñuû gaàn ñeå coù theå thaáy moät caùi hoäp giaáy trong ñoù coù moät dung dòch loûng trong suoát ñang chaûy ra thì hoï ñaõ thaáy choùng maët, maùu töø muõi vaø mieäng ñaõ baét ñaàu öùa ra, vaøi naïn nhaân ñaõ baét ñaàu meâ man baát tænh. Chæ noäi trong voøng moät ngaøy ñaõ coù 11 ngöôøi thieät maïng vaø 5,500 ngöôøi phaûi vaøo nhaø thöông ñeå cöùu caáp.

Ñaây khoâng phaûi laø chuyeán xe duy nhaát ñaõ nhaän ñöôïc moùn haøng nguy hieåm mhö theá cuûa nhöõng teân cuoàng tín cuûa giaùo phaùi Aum Shinrikyo, cuøng khoaûng thôøi gian naøy cuûa buoåi saùng ngaøy hai möôi thaùng ba naêm1995, boán chuyeán xe khaùc cuøng trong heä thoáng xe ñieän ngaàm Tokyo ñaõ bò taán coâng, naêm goùi haøng ñöôïc nguïy trang nhö nhöõng hoäp ñöïng thöùc aên tröa hoaëc caùc thöùc uoáng ñaõ ñöôïc chöùa moät taùc nhaân hoùa hoïc khoâng tinh khieát vaø ñöôïc laøm loaõng coù teân laø Sarin, moät taùc nhaân hoùa hoïc gaây teâ lieät thaàn kinh raát ñöôïc boïn khuûng boá öa chuoäng vaø xöû duïng nhö laø moät vuõ khí ñeå gieát ngöôøi haøng loaït vì nhöõng lyù do sau ñaây:

1.Deã cheá taïo vôùi moät chi phí thaáp: töø laâu vuõ khí hoùa hoïc ñaõ ñöôïc meänh danh laø " moät loaïi vuõ khí nguyeân töû ngheøo naøn", vì giaù thaønh cheá taïo thaáp. Theo caùc chuyeân vieân veà vuõ khí thì ñeå coù theå huûy dieät söï soáng trong voøng moät caây soá vuoâng, chi phí phaûi boû ra cho caùc loaïi vuõ khí coå ñieån laø 2,000 myõ kim, trong khi chæ toán khoaûng 600 myõ kim cho vuõ khí hoùa hoïc.

2.Hieän nay chöa coù moät kyõ thuaät naøo ñeå coù theå phaùt hieän ra caùc loaïi vuõ khí naøy khi noù coøn ñöôïc löu tröõ trong caùc bình chöùa, vì vaäy noù ñaõ trôû thaønh moät thöù vuõ khí lyù töôûng trong vieäc vaän chuyeån vaø caát daáu, raát khoù khaên trong vieäc xaùc ñònh chính xaùc cô caáu cuûa caùc chaát ñaõ ñöôïc xöû duïng, vaø vì theá vieäc chöõa trò seõ phöùc taïp hôn raát nhieàu.

Thoâng thöôøng, caùc taùc nhaân hoùa hoïc ñöôïc phaân loaïi caên cöù treân söï taùc haïi ñoái vôùi cô theå con ngöôøi:

Taùc nhaân gaây phoûng (blister agents): muïc ñích chính laø ñeå gaây thöông tích hôn laø ñeå gieát ngöôøi. Ñaõ ñöôïc xöû duïng raát nhieàu trong chieán tranh theá giôùi laàn thöù nhaát, thoâng duïng nhaát trong nhoùm naøy laø hôi mustard.

Taùc nhaân gaây ngaït thôû (choking agents): ñaõ ñöôïc xöû duïng trong chieán tranh theá giôùi laàn thöù nhaát. Trong nhoùm naøy phaûi keå ñeán Phosgen hay CG laø ñöôïc duøng nhieàu nhaát. Tuy nhieân taàm quan troïng cuûa noù ñaõ giaûm ñi ñaùng keå vaø khoâng coøn ñöôïc öa chuoäng vôùi söï ra ñôøi cuûa caùc chaát laøm teâ lieät thaàn kinh.

Taùc nhaân cyanide (blood agents): ñaïi dieän trong nhoùm naøy phaûi keå hydrogen cyanide, coù ñoäc toá cao hôn phosgen. Tuy nhieân khoâng coù hieäu quaû cao khi xöû duïng vì raát deã daøng bay hôi khi tieáp xuùc vôùi khí trôøi, thoâng thöôøng chæ ñöôïc xöû duïng giôùi haïn trong vieäc aùm saùt.

Taùc nhaân laøm teâ lieät thaàn kinh (nerve agents): caùc chaát naøy ñöôïc cheá taïo laàn ñaàu tieân bôûi caùc nhaø hoùa hoïc ngöôøi Ñöùc vaøo thaäp nieân 30 nhö laø nhöõng chaát thuoác saùt truøng, veà sau noù ñöôïc caûi tieán vaø phaùt trieån thaønh vuõ khí hoùa hoïc bôûi quaân ñoäi Ñöùc quoác xaõ. Trong ba naêm töø 1942 ñeàn 1945, khoaûng 12 taán cuûa chaát Tabun ñöôïc cheá taïo. Trong nhöõng ngaøy cuoái cuûa chieán tranh theá giôùi laàn thöù hai, quaân ñoäi ñoàng minh ñaõ tòch thu ñöôïc moät soá löôïng lôùn cuûa caùc taùc nhaân teâ lieät thaàn kinh do Schrader vaø caùc coäng söï vieân ñaõ cheá taïo, hoï ñaõ toång hôïp döôïc chöøng hai ngaøn hôïp chaát organo phosphorous trong ñoù coù Sarin.

Ngay sau khi chieán tranh chaám döùt, caùc nhaø hoùa hoïc ñaõ taäp trung nghieân cöùu veà cô cheá cuûa caùc chaát naøy ñeå coù theå tìm ra phöông thöùc baûo veä con ngöôøi tröôùc caùc chaát ñoäc naøy, vaø töø ñoù ñaõ tìm ra nhöõng taùc nhaân teâ lieät môùi, goïi laø taùc nhaân V, caùc chaát naøy coù ñoä beàn hôn, vaø ñoäc toá thì gaáp möôøi laàn Sarin.

Khoaûng naêm 1949, moät nhaø hoùa hoïc ngöôøi Anh laø R. Ghosh ñaõ khaùm phaù ra moät doäc chaát môùi coù teân goïi laø VX , chaát naøy coù ñoäc toá gaáp nhieàu laàn so vôùi caùc chaát ñöôïc cheá taïo tröôùc ñaây. Söï saûn xuaát haøng loaït chaát naøy ñöôïc thöïc hieän töø naêm 1961 nhöng cô caáu hoùa hoïc cuûa noù ñöôïc giöõ bí maät vaø chæ ñöôïc coâng boá laàn ñaàu tieân vaøo naêm 1972.So vôùi caùc taùc nhaân gaây phoûng, gaây ngaït thôû hoaëc taùc nhaân cyanide thì caùc taùc nhaân teâ lieät thaàn kinh naøy coù ñoäc toá gaáp haøng ngaøn laàn.

Hai chaát trong nhoùm naøy ñöôïc boïn khuûng boá öa chuoäng nhaát laø VX vaø Sarin, vì tính chaát cöïc kyø ñoäc haïi cuûa noù, chæ vôùi moät löôïng thaät nhoû ñaõ coù theå gaây ra taùc haïi voâ cuøng lôùn lao, hôn nöõa vieäc cheá taïo noù cuõng khoâng phaûi laø quaù khoù khaên, vì chæ vôùi moät nhaø hoùa hoïc höõu cô (organic chemist) coù trình ñoä trung bình vaø moät phöông tieän thaät laø khieâm nhöôøng laø ñaõ coù theå cheá taïo haøng loaït chaát naøy.

Sarin coù theå ñöôïc toång hôïp qua naêm giai ñoaïn:

Giai ñoaïn 2:

Moät saûn phaåm phuï ñöôïc thaønh laäp trong giai ñoaïn naøy:

Giai ñoaïn 3:

Giai ñoaïn 4:

Giai ñoaïn 5:

Keå töø khi ñöôïc xöû duïng vaøo muïc ñích quaân söï, Sarin ñaõ gaëp raát nhieàu trôû ngaïi trong vieäc toàn tröõ cuõng nhö vaän chuyeån bôûi tính chaát cöïc kyø ñoäc haïi cuûa noù, chæ moät sô hôû nhoû laø coù theå gaây ra töû vong cho ngöôøi xöû duïng. Vì vaäy trong nhöõng thaäp nieân 1950 vaø 1960, caùc chuyeân vieân quaân söï veà vuõ khí hoùa hoïc ñaõ taâp trung nghieân cöùu ñeå caûi thieän tình traïng naøy, keát quaû laø söï ra ñôøi cuûa moät kieåu ñaïn coù hai ngaên, moãi ngaên seõ ñöôïc chöùa caùc thaønh phaàn hoùa hoïc töông ñoái ít ñoäc, sau khi ñöôïc baén ñi, vaùch ngaên seõ bò phaù vôõ vaø caùc chaát naøy seõ ñöôïc troän laãn vaø Sarin seõ ñöôïc töï toång hôïp (theo giai ñoaïn 5) treân ñöôøng ñi ñeán muïc tieâu:

Trong cuoäc chieán tranh Iran-Iraq, Tabun vaø caùc ñoäc chaát organophosphorous ñaõ ñöôïc Iraq ñem ra xöû duïng ñeå taán coâng ñoái phöông, vaø ñöôïc xem laø moät loaïi vuõ khí voâ cuømg lôïi haïi vì coù theå xöû duïng ôû nhieàu ñòa hình vaø baèng nhieàu phöông tieän quaân söï khaùc nhau nhö:

- Caùc loaïi ñaïi baùc coå ñieån: tuy nhieân coù theå gaây nguy hieåm cho xaï thuû trong tröôøng hôïp gioù ñoåi höôùng baát ngôø.

- Hoûa tieån coù taàm hoaït ñoäng xa (Scud missiles): khoâng gaây nguy hieåm cho beân xöû duïng vì thöôøng muïc tieâu ôû raát xa.

- Mìn baåy: ñöôïc xöû duïng trong vieäc baûo veä khu vöïc bieân giôùi giöõa hai nöôùc hoaëc baûo veä cho caùc cuoäc trieät thoaùi, vieäc xöû duïng mìn baåy loaïi naøy cuõng coù phaàn giôùi haïn do khoù thu hoài vaø ñaõ coù nhieàu noå löïc cuûa quoác teá ñeå caám xöû duïng loaïi vuõ khí naøy.

-Caùc loaïi phi cô oanh taïc cuõng ñöôïc xöû duïng ñeå thaû caùc bom chöùa chaát hoùa hoïc naøy.

Sau khi xöû duïng, Sarin seõ xaâm nhaäp vaøo cô theå baèng ñöôøng hoâ haáp (muõi, mieäng) hoaëc maét. Thoâng thöôøng chaát naøy seõ dính vaøo da neáu da khoâng ñöôïc baûo veä, nhaát laø trong tröôøng hôïp da bò thöông thì söï xaâm nhaäp caøng trôû neân mau choùng.

Khi tieáp xuùc vôùi cô theå, taùc duïng chính cuûa chaát organophosphate naøy laø ngaên chaän söï hoaït ñoäng cuûa dieáu toá (enzyme) acetyl-cholinesterase. Nhieäm vuï cuûa caùc dieáu toá naøy laø thuûy giaûi (hydrolyze) ñoäc chaát acetylcholine khi chaát naøy ñöôïc taïo ra trong cô theå:

Söï ngaên chaän naøy seõ ñöa ñeán keát quaû laø chaát acetylcholine seõ tích tuï vôùi moät noàng ñoä cao ôû caùc phaàn cuoái cuûa heä thaàn kinh: nhö heä thaàn kinh giao caûm, ruoät, daï daøy, baép thòt, cuoáng phoåi, ñieàu tieát cuûa con ngöôi, caùc maïch maùu, caùc tuyeán baøi tieát (moà hoâi, nöôùc mieáng) vaø heä hoâ haáp.

Ñieàu naøy seõ daãn ñeán vieäc tieåu vaø ñaïi tieän khoâng kieåm soaùt ñöôïc, môø maét, moà hoâi vaø nöôùc mieáng tieát ra khoâng ngöøng. Söï tích tuï cuûa chaát acetylcholine ôû caùc phaàn cuoái cuûa thaàn kinh vaän ñoäng cuõng nhö naõo boä daãn ñeán söï teâ lieät toaøn cô theå vaø ñöa ñeán söï töû vong neáu khoâng ñöôïc chöõa trò nhanh choùng thöôøng baèng chaát Oxime.

Trong tröôøng hôïp ñöôïc chöõa trò kòp thôøi, caùc chaát Oxime naøy seõ phuïc hoài khaû naêng hoaït ñoäng cuûa caùc dieáu toá cholinesterase:

Thöôøngsau moät cuoäc taán coâng baèng vuõ khí hoùa hoïc thì vieäc khöû nhieãm (decontaminate) laø moât coâng taùc voâ cuøng quan troïng. Muïc ñích cuûa coâng taùc naøy laø khöû saïch nhöõng taùc nhaân hoùa hoïc treân cô theå cuõng nhö caùc trang phuïc baûo veä. Söï khöû nhieãm laø moät coâng taùc khoù khaên vaø ñoøi hoûi raát nhieàu thôøi gian vì nhieàu lyù do: caùc taùc nhaân laøm teâ lieät thaàn kinh coù theå thaám qua deã daøng caùc loaïi vaät lieäu nhö sôn, nhöïa, cao su vaø tích tuï ôû moät ñoä saâu ñaùng keå, caùc taùc nhaân naøy sau ñoù seõ ñöôïc thaûi ra töø töø theo thôøi gian, vì vaäy söï khöû nhieãm seõ raát laø khoù khaên, coäng vaøo ñoù caùc nhaø cheá taïo ñaõ theâm vaøo caùc chaát laøm taêng ñoä nhôùt ñeå laøm gia taêng hieäu quaû cuûa sarin, ñieàu ñoù ñaõ khieán cho söï khöû nhieãm caøng trôû neân voâ cuøng phöùc taïp.

Haàu heát caùc taùc nhaân gaây teâ lieät thaàn kinh coù theå bò phaù huûy bôûi caùc chaát hoùa hoïc thích hôïp. Tuy nhieân nhöõng chaát naøy ñoâi khi khoâng thích hôïp ñeå xöû duïng treân cô theå con ngöôøi vì tính chaát aên moøn cuûa noù, thí duï nhö sodium hydroxide (NaOH) khi ñöôïc hoøa tan trong caùc dung moâi höõu cô (organic solvents) coù theå phaù huûy haàu heát caùc ñoäc toá naøy, tuy nhieân khoâng theå xöû duïng ñeå khöû nhieãm treân da tröø phi thaät khaån caáp khi khoâng coøn moät phöông tieän naøo khaùc.

Baûo veä cô theå, baûo veä heä thoáng hoâ haáp baèng nhöõng trang phuïc ñaëc bieät, xöû duïng thuoác chuûng vaø söï caûnh giaùc kòp thôøi, ñoù laø nhöõng phöông caùch höõu hieäu nhaát ñeå ñoái phoù vôùi moät cuoäc taán coâng baèng vuõ khí hoùa hoïc. Söï xöû duïng cuûa thuoác chuûng cuõng laø caùch ñeå laøm giaûm thieåu aûnh höôûng cuûa caùc taùc nhaân gaây teâ lieät thaàn kinh, tuy nhieân ñieàu naøy ñaõ gaây nhieàu phieàn toaùi vaø tai haïi cho caùc binh só Hoa kyø trong cuoäc chieán vuøng Vònh. Nhöõng phöông caùch keå treân seõ khoâng hieäu nghieïâm laém tröø phi binh só coù ñöôïc moät söï chuaån bò vaø huaán luyeän kyõ löôõng.

Söï xöû duïng nhöõng trang phuïc naøy cuõng coù phaàn haïn cheá nhaát laø trong muøa noùng, vôùi caùc aùo quaàn baûo veä naøy khi ñöôïc maëc vaøo, vì tính chaát khoâng thaám cuûa noù ñaõ khieán cho nhieät löôïng cô theå khoâng ñöôïc thoaùt ra ngoaøi vì vaäy nhieät ñoä trong cô theå gia taêng ñaùng keå, ñieàu naøy seõ daãn ñeán söï kieät söùc vì noùng, vì vaäy söï xöû duïng caùc quaàn aùo loaïi naøy seõ raát laø khoù khaên trong muøa noùng böùc hoaëc ôû caùc vuøng sa maïc. Khi ñöôïc trang bò caùc loaïi quaàn aùo naøy, con ngöôøi seõ trôû neân vuïng veà, di chuyeån khoù khaên vaø nhaát laø khoù giao thieäp vôùi nhöõng ngöôøi xung quanh. Thoâng thöôøng sau moät cuoäc taán coâng hoùa hoïc, phaûi maát moät thôøi gian ñaùng keå ñeå khöû nhieåm caùc trang phuïc naøy vaø sau doù caùc quaàn aùo baûo veä naøy môùi döôïc phaù huûy.

Vaán ñeà baûo veä thöôøng daân cuõng laø moät coâng taùc voâ cuøng quan troïng vaø caáp baùch, caùc ñôn vò cöùu caáp hoãn hôïp phaûi ñöôïc thaønh laäp, bao goàm caùc ñôn vò caûnh saùt, cöùu hoûa, y teá vaø cuõng ñöôïc cung caáp caùc trang phuïc keå treân. Trong tröôøng hôïp coù söï taán coâng baèng Sarin, boä phaän naøy seõ ñoùng moät vai troø thieát yeáu trong vieäc baûo veä vaø cöùu caáp thöôøng daân. Tuy nhieân ñoái vôùi ñaïi ña soá daân chuùng, phöông caùch thöïc teá vaø höõu hieäu nhaát vaãn laø ñöôïc baùo ñoäng kòp thôøi tröôùc khi bò taán coâng baèng caùc heä thoáng coøi huï hoaëc ñöôïc thoâng baùo treân caùc heä thoáng truyeàn thanh, truyeàn hình vaø sau ñoù seõ ñöôïc höôùng daãn ñeán caùc haàm truù hôi ñoäc. Caùc haàm naøy hoaøn toaøn caùch ly vôùi moâi tröôøng beân ngoaøi vaø ñöôïc trang bò caùc heä thoáng loïc ñaëc bieät ñeå haáp thuï caùc hôi ñoäc vaø caùc thöôøng daân cuõng ñöôïc trang bò caùc maët naï choáng hôi ñoäc, tuy ñôn giaûn hôn raát nhieàu.

Ñoái vôùi caùc nhaø quaân söï, phöông caùch coù hieäu quaû nhaát vaãn laø ngaên chaän vieäc xöû duïng caùc taùc nhaân teâ lieät thaàn kinh naøy ngay töø böôùc ñaàu baèng caùch taán coâng vaø phaù huûy caùc kho vuõ khí hoùa hoïc cuûa ñoái phöông hoaëc caùc phöông tieän ñöôïc duøng ñeå phoùng chaát naøy ñeán muïc tieâu.

Trong thôøi gian gaàn ñaây, chính phuû Hoa kyø ñaõ boû ra moät ngaân khoaûn lôùn ñeå ñaøo taïo vaø huaán luyeän caùc ñoäi cöùu caáp, ñoàng thôøi ñeà ra caùc phöông aùn trong tröôøng hôïp xaûy ra moät cuoäc taán coâng baèng vuõ khí hoùa hoïc, thì roõ raøng ñaây khoâng coøn laø vaán ñeà chæ trong trí töôûng töôïng maø seõ laø moät hieåm hoïa trong töông lai.

So vôùi nhieàu thaäp nieân veà tröôùc, moâi tröôøng sinh soáng cuûa con ngöôøi caøng ngaøy caøng bò ñe doïa traàm troïng. Vôùi moät thôøi ñaïi maø hoùa hoïc haàu nhö ñoùng moät vai troø thieát yeáu trong dôøi soáng haøng ngaøy, söï xöû duïng vaø thaûi böøa baõi caùc chaát hoùa hoïc coâng nghieäp ra baàu khí quyeån, bieån hoà, soâng raïch, moâi tröôøng cö daân ñaõ laø moät moái nguy to lôùn vaø nhieàu quoác treân theá giôùi ñang ñieân ñaàu ñeå tìm bieän phaùp giaûi quyeát. Vì vaäy söï chaïy ñua ñeå cheá taïo hoaëc xöû duïng caùc vuõ khí hoùa hoïc naøy chæ goùp phaàn ñöa nhaân loaïi ñeán choã sôùm bò dieät vong, vaø dó nhieân seõ khoâng coù ai laø keû chieán thaéng trong cuoäc chieán hoùa hoïc naøy.

(Trích Ñaëc San Bình Thuaän:Queâ Höông Vuøng Bieån Maën)